2022 Nisan’ında Kuzey Carolina’daki Holden Beach’te yapılan kıyı besleme (beach renourishment) çalışması, açık denizden çekilen ve yaklaşık 70–66 milyon yıl yaşındaki Üst Kretase (geç Maastrichtiyen) Peedee Formasyonu’na ait sedimanları sahile serdi. Bu antik deniz tabanından gelen malzeme, beklenmedik şekilde zengin bir fosil topluluğu ortaya çıkardı: köpekbalıkları, vatozlar, balıklar ve hepsinden önemlisi deniz sürüngenleri olan mosasaur’ların dişleri.
Mosasaur’lar, T. rex’in çağdaşı, 10+ metreye varabilen, denizlerin tepe avcılarıydı. Sahilden toplanan yeni örnekler çoğunlukla tekil (izole) diş taçları ve bunlar üzerinden beş takson ayırt edildi: Halisaurus sp., Mosasaurus cf. beaugei, Mosasaurus cf. hoffmannii, Prognathodon cf. solvayi ve Prognathodontini indet. Bu toplulukta “prognathodontin” grubu en baskın unsur; diğer türlerin dişleri ise oldukça seyrek.
İlginç biçimde, bu karışım Fas’ın ünlü fosfat yataklarındaki geç Kretase deniz faunasıyla yakın benzerlik gösteriyor. Peedee Formasyonu, geç Maastrichtiyen’de kıyıdan açıkta, orta derinlikli bir denizel ortamda birikmiş çökellerden oluşur ve bölgede Üst Kretase’nin ayırt edilmesinde sıkça kullanılan indeks denizkestanesi Hardouinia mortonis fosilleriyle tanınır.
Carolinalar’da Kretase yaşlı kayaçlar yüzeyde nadiren görülür; çoğu, nehir vadilerinde sınırlı küçük alanlarda veya günümüzde deniz açıklarında yer alır. İşte bu yüzden, açık denizden çekilen sedimanların 7,6 km’lik kıyı şeridine (yaklaşık 1.000.000 m³) pompalanması adeta “zamanda pencereler” açarak fosilleri herkesin ulaşabileceği bir ortama taşıdı. Önceden bölgede bildirilen mosasaur kayıtlarının büyük bölümü, Cape Fear Nehri civarındaki daha yaşlı tabakalardan geliyordu ve bu sahaların bir kısmı günümüzde alüvyon ve bitki örtüsüyle örtülmüş durumda.
Holden Beach buluntuları bu boşluğu dolduran, taze ve iyi belgelenmiş bir veri seti sağlıyor. Diş morfolojisi, tür kimliğini anlamada anahtar rol oynadı. Örneğin Halisaurinae alt familyasından Halisaurus’un dişleri küçük (1–2 cm), ince ve kanca biçiminde; taç yüksekliğinin ortasında ani bir arkaya kıvrılma gösterir ve kenarları (karina) zayıf olup testere dişi gibi pürüzlenme (serrasyon) taşımaz. Mosasaurinae içinde yer alan Mosasaurus dişleri ise daha iri, kesitte “D” şekilli, iki belirgin keskin kenarlı ve hem arkaya hem ortaya doğru bariz kıvrımlıdır; yüzeydeki küçük düzlemsi mine alanlarının (fasetlerin) sayısı türe göre ayırt edici olabilir.
Bu çalışmada Mosasaurus örneklerinin bir kısmı olası M. beaugei (cf.) ile uyum gösteriyor; bu tür, faset sayısı ve dişin sıkışık (labiolingual) yapısıyla tanınır ve şimdiye dek daha çok güney Tethys çevresinden biliniyordu. M. hoffmannii ile benzerlik gösteren dişler de bulundu; iki tür, özellikle diş yüzeyindeki faset desenleri ve taç biçimiyle birbirinden ayrılabiliyor. Toplulukta “prognathodontin” olarak bilinen grubun baskın oluşu, ekolojik açıdan da ipuçları veriyor. Prognathodon soyunun pek çok türü güçlü, kalın dişleriyle sert zırhlı avları (örneğin kabuklular veya kalın kemikli balıklar) ezmeye uyum sağlamıştı; bu da Holden Beach çevresi geç Kretase denizel ekosisteminin av-avcı ilişkileri hakkında fikir veriyor.
Buna karşılık Halisaurus’un ince ve kanca biçimli dişleri, daha kıvrak, küçük ve kaygan avları yakalamaya elverişliydi. Bir arada bulunmaları, aynı denizde farklı nişleri paylaşan, çeşitlenmiş bir mosasaur topluluğuna işaret ediyor. Bu çeşitlilik, Kretase’nin son evrelerinde Atlantik Kıyı Ovası’ndaki denizlerin düşündüğümüzden daha biyolojik olarak zengin ve bağlantılı olduğunu destekliyor. En çarpıcı sonuçlardan biri, Kuzey Carolina’daki fauna ile Fas fosfat yatakları arasında kurulan yakın akrabalık: aynı dönemde, Akdeniz Tethys’in hem kuzey hem de güney kenarlarına özgü türlerin karışımı burada da görülüyor.
Bu, geç Maastrichtiyen’de deniz yollarının çok iyi bağlı olduğuna ve mosasaur’ların kıtalar arası yayılıp benzer topluluklar oluşturduğuna işaret ediyor. Olası M. beaugei’nin Kuzey Amerika’dan rapor edilişi (cf. düzeyinde de olsa) bu türün bilinen dağılımını genişletiyor. Dahası, bu keşifler “vatandaş bilimi”nin gücünü gösteriyor: amatör fosil avcıları ve sahil gezginleri olmasa, bu nadir dişler muhtemelen fark edilmeden dalgalarla yeniden denize karışacaktı.
Özet
2022 Nisan’ında Holden Beach (Kuzey Carolina) kıyı besleme çalışması sırasında, Üst Kretase (geç Maastrichtiyen) yaşlı Peedee Formasyonu’na ait fosilce zengin sedimanlar sahile taşındı ve çok sayıda mosasaur (deniz kertenkelesi) dişi ortaya çıktı. Toplamda beş takson tanımlandı: Halisaurus sp., Mosasaurus cf. beaugei, Mosasaurus cf. hoffmannii, Prognathodon cf. solvayi ve Prognathodontini indet. En yaygın buluntular “prognathodontin” grubuna ait. Dişlerin şekli ve yüzey özellikleri tür ayrımında kullanıldı: Halisaurus’un küçük, kanca biçimli dişleri; Mosasaurus’un D-şekilli tabanlı, ince serrasyonlu ve belirgin fasetli dişleri gibi. Bazı örnekler, genelde Afrika’dan bilinen M. beaugei ile güçlü benzerlik gösteriyor (Kuzey Amerika için dikkat çekici bir kayıt).
Buluntular, Peedee Formasyonu’nun geç Kretase’de orta derinlikli deniz ortamını yansıttığını ve bölgedeki denizel ekosistemin sanılandan daha çeşitli olduğunu gösteriyor. Ayrıca Kuzey Carolina faunasının, Fas fosfat yataklarındaki mosasaur topluluklarıyla çarpıcı benzerlikleri, o dönemde deniz bağlantılarının güçlü olduğuna işaret ediyor. - Fosillerin önemli bir kısmı amatör fosil avcıları ve ziyaretçilerce toplanıp bilimsel incelemeye kazandırıldı; böylece hem yerel biyoçeşitlilik daha iyi anlaşıldı hem de bazı türlerin paleocoğrafik dağılımları genişletildi.
🔬Konu hakkında çok daha ayrıntılı bilgiye aşağıdaki belgeselden ulaşabilirsiniz.⤵️
https://youtu.be/vy5XTWd6y1s?si=pjMyu48XM27nKR41
📄https://www.researchgate.net/publication/383230348_Mosasaurs_Squamata_Mosasauridae_from_the_Late_Cretaceous_Late_Maastrichtian_of_North_Carolina_USA
1. Görsel: Ege Han Paleo AI🤖
2 - 5. Görseller: Fosillerin bulunduğu bölge ve kaynakta belirtilen türlerden elde edilen dişler.
6. Görsel: Carlos Espinosa Bustos for the absolutely beautiful illustration of Mosasaurus beaugei
